We haalden de sterren uit de lucht...
en brachten ze naar de aarde.
Maar tegen welke prijs?
Toen we al die lichten ontstaken
verloren we iets kostbaars.
De sterren.
Nederlandse vertaling: Geminy Aflevering 8 - Sisters of the Sun
Lang geleden, in een wereld die alleen verlicht werd door vuur
was onze relatie met de sterren veel persoonlijker.
Duizenden generaties keken we ernaar
alsof ons leven ervan afhing.
Dat was ook zo.
Wij mensen waren niet de grootste,
sterkste of snelste van de dieren.
Maar wij hadden één voordeel, onze intelligentie.
Zo hadden we de gave om patronen te herkennen.
Avond aan avond keken we naar de sterren.
Na verloop van tijd viel er een verband op
tussen de sterren en veranderingen op aarde
die van invloed waren op de overlevingskans.
In die tijd kwamen verhalen alleen tot leven in onze verbeelding.
Er waren toen nog geen films, tv's of elektronische apparaten.
En elke beschaving maakte haar eigen beelden door punten te verbinden.
Die beelden werden illustraties bij verhalen
die ons ook hielpen te overleven.
De namen en karakters van de goden, helden,
vee en objecten waren bij elke beschaving anders.
Maar er was één mooie groep met sterren
die de oude Grieken toen, en wij nu, kennen als de Plejaden.
Een sterrencluster van 100 miljoen jaar oud.
Elke ster is 40 keer zo helder als onze zon:
Alcyone, de helderste, is 1.000 keer feller dan onze zon.
De Plejaden werden lange tijd overal ter wereld gebruikt als oogtest.
Als je er minstens zes zag, was je normaal.
Als je er meer dan zeven zag,
kon je wellicht krijger of verkenner worden.
De oude Kelten en druïden geloofden dat ze van spookachtig belang waren.
Wanneer ze eens per jaar op hun hoogst aan de hemel stonden
zouden de geesten van overledenen ronddwalen.
Zo zou de feestdag die ooit Samhain heette zijn ontstaan.
Ons huidige Halloween.
Overal ter wereld hadden onze voorouders prachtige verhalen
over het ontstaan van de Plejaden.
Volgens de Kiowa in Noord-Amerika
ging het ongeveer zo...
Lang, lang geleden slopen jonge vrouwen weg van hun kamp
en dansten vrij onder de sterrenhemel.
Gesteente, red ons!
Gesteente, heb medelijden met ons!
Het gesteente hoorde hun noodkreet en groeide.
Tot het eruit zag als wat wij nu kennen als de Devils Tower.
De meisjes werden veranderd in de sterren van de Plejaden
die midden in de winter boven de "toren" staan.
Ook de oude Grieken zagen in die zeven sterren meisjes.
De zeven dochters van Atlas.
Zij werden niet achtervolgd door beren, maar door Orion, de jager.
Hij zag ze op een dag tijdens een wandeling.
Orion werd gek van verlangen.
Zeven jaar lang achtervolgde hij ze onophoudelijk.
Uitgeput... - Zeus, help ons!
...vroegen ze Zeus om verlossing.
Zeus, de oppergod, had medelijden.
Hij veranderde de zeven meisjes
in de Plejaden.
Maar de goden zijn wispelturig.
Toen Orion gedood werd door een schorpioen
zette Zeus ook hem aan de hemel en kon hij de zusters weer achtervolgen.
Onze voorouders bedachten prachtige verhalen,
maar brengen ons niet dichter bij de sterren dan onze dromen.
Pas een paar duizend jaar later
kwamen drie wetenschappers achter de geheimen
van het ware leven van de sterren.
In 1901 was Harvard een echte mannenwereld.
Maar de astronoom Edward Charles Pickering brak daarmee.
Pickerings kantoor is aan het eind van de gang.
Achter die deur bevinden zich zijn rekenaars.
We moeten die vrouwen rekenaars noemen,
maar ik heb herhaaldelijk gehoord dat ze Pickerings Harem genoemd worden.
Pickering liet een groep vrouwen
de sterren in kaart brengen en classificeren.
Eén had een sleutelrol bij het achterhalen waaruit sterren bestaan.
Een ander bedacht hoe we de grootte van het heelal konden berekenen.
Om een of andere reden heb je vast nooit van ze gehoord.
Hoe zou dat toch komen?
Dat is Annie Jump Cannon, het hoofd van het team.
Voor ze eruit was,
had ze een kwart miljoen sterren gerangschikt.
Nummer 11 is een B7.
Dat is Alcyone in de Plejaden.
Cannon was doof geworden ten gevolge van roodvonk
toen ze nog jong was.
Nummer 12 is een B6.
Dat is Henrietta Swan Leavitt. Ook zij is doof.
Zij is de andere grote wetenschapper.
Leavitt ontdekte de wet die astronomen nog steeds gebruiken,
meer dan een eeuw later,
om de afstand tot de sterren en de grootte van de kosmos te berekenen.
Annie Jump Cannon legde op een kerstkaart uit
wat zij en de andere vrouwen deden.
Het licht van een ster
valt door een prisma in de telescoop, schreef ze.
Als het vergroot wordt, wordt het licht gescheiden
en zie je de kleuren.
Rood staat aan de ene kant, violet aan de andere.
Dat is het spectrum van de ster.
Je ziet dan fijne, donkere lijntjes.
Door die te vergelijken met lijnen van gloeiende materie in het lab
kunnen we vaststellen dat elementen die we van aarde kennen
ook voorkomen in de verste sterren.
Dit is nummer 12358B.
Nummer 1 is een type B-ster.
Type B2.
Cannon was decennia bezig met het classificeren
van honderdduizenden sterren volgens haar methode.
Cannon ontdekte een continue reeks van zeven categoriën
op basis van de spectraallijnpatronen.
Elk werd aangeduid met een letter.
Maar spectraallijnen van twee sterren binnen één letter konden verschillen.
Cannon leerde die minutieuze verschillen te herkennen.
Om de spectra uit elkaar te houden
kreeg elke klasse tien numerieke subcategorieën.
Annie Jump Cannon organiseerde de sterren.
Een andere wetenschapper ontcijferde
wat haar werk precies betekende.
In Engeland was het in 1923 voor vrouwen verboden
een wetenschappelijke graad te behalen.
Maar Cecelia Payne had een college van sir Arthur Eddington bijgewoond
de eerste met bewijs voor Einsteins algemene relativiteitstheorie.
Vanaf toen zou ze zich door niets
van haar grote dromen laten afhouden.
Ze besloot naar Amerika te emigreren.
Daar mochten vrouwen al
astronomie studeren.
Ze werd toegelaten tot Harvard.
Wat zij ontdekte, zette vraagtekens
bij een overtuiging in de astronomie.
De gevolgen daarvan
waren het begin van de moderne astrofysica.
Decennia lang bleven Annie en haar team sterren onderzoeken.
Ze keken vluchtig naar het spectrum van de ster
en plaatste deze in de juiste categorie.
Het werden honderdduizenden stipjes
in een groter geheel dat nog niemand begreep.
Bij die groep vrouwen kwam nog een vrouw.
Hallo zeg.
U bent vast Miss Payne.
We wachtten al op u. Kom verder.
Zo'n vriendelijke wetenschappelijke omgeving was nieuw voor Cecilia.
Dit zusterschap deelde de resultaten van hun werk met haar.
Met hun observaties zorgde zij voor een totaal andere kijk op de sterren.
De twee vrouwen werden goede vriendinnen.
Cannon leerde Payne alles over sterrenspectra.
Payne analyseerde Cannons gegevens
en probeerde na te gaan waaruit de sterren waren opgebouwd.
Daarbij gebruikte ze haar kennis
van theoretische en atoomfysica.
De opvallendste kenmerken in het spectrum duidden op zware metalen
zoals calcium en ijzer,
die op aarde veelvuldig voorkomen.
Astronomen trokken dus de conclusie
dat de sterren uit dezelfde elementen bestonden als de aarde
in ruwweg dezelfde verhouding.
In 1924 leidde Henry Norris Russell de Amerikaanse astronomen.
Hij had grote bijdragen geleverd aan de astronomie.
40 à 45 chemische elementen die op aarde voorkomen
zijn ook aanwezig in het spectrum van de zon.
We nemen dus aan dat de samenstelling van de zon
op die van de aarde lijkt.
Als je de aardkorst zou verhitten tot die gaat gloeien
zou het spectrum er net zo uitzien als dat van de zon.
Annie, volgens mij weet ik nu wat het allemaal betekent.
Al jouw jaren van onderzoek. - Vertel!
Ik heb het spectrum bij allerlei temperaturen berekend.
Dat komt perfect overeen met jouw classificatie.
Het spectrum van elke ster geeft aan hoe warm die is.
Jouw "O-B-A-F-G-K-M" is eigenlijk een temperatuur-schaal van de sterren.
Van de heetste naar de koudste.
Dankzij jouw werk weet ik dat sterren vrijwel geheel bestaan
uit waterstof en helium.
Sterren bevatten een miljoen keer meer waterstof en helium dan metalen.
Ik weet dat dit krankzinnig klinkt.
Ben je zeker van je zaak? Heeft iemand het nagerekend?
Nog niet, maar mijn proefschrift
is al op weg naar professor Russell.
Arme vrouw...
Russell had medelijden met Cecilia Payne.
Hij dacht dat de basis van haar proefschrift nooit goed kon zijn.
Het is onmogelijk dat er een miljoen keer meer waterstof dan metaal is.
Haar bewijs moest het afleggen
tegen een conventionele wijsheid:
Hoe kan ik gelijk hebben als dat betekent
dat zo'n vooraanstaande wetenschapper ernaast zit.
Ondanks haar vertrouwen in de kwaliteit van haar onderzoek
voegde ze een zin toe waarmee ze haar grote inzicht juist ondermijnde.
Pas vier jaar later zag Russell in dat Payne gelijk had.
Hij erkende wel direct
dat het haar ontdekking was geweest.
Paynes "Ster atmosferen" wordt nu beschouwd
als het geniaalste proefschrift in de astronomie ooit.
Het werd de norm binnen de astronomie.
Het was mijn schuld dat ik niet voet bij stuk hield.
Ik bezweek voor de autoriteit, ook al dacht ik gelijk te hebben.
Als je zeker van je feiten bent,
moet je je standpunt verdedigen.
Woorden van machtige mensen hebben soms wellicht de overhand
maar in de wetenschap tellen alleen het bewijs en de logica.
Dankzij Paynes interpretatie van de sterrenspectra van Cannon
konden wij het levensverhaal van de sterren lezen.
En zo konden we nagaan hoe het leven zelf ontstaan is
tijdens hun vlammende dood.
Er zijn veel soorten sterren.
Sommige zijn helder als de zon.
Andere zijn zwakker.
De grootste sterren zijn 10 miljoen keer zo groot
als de kleinste.
Sommige zijn ongelooflijk oud,
meer dan tien miljard jaar.
Andere worden nu geboren.
Als atomen samensmelten in een ster,
ontstaat er sterrenlicht.
Sterren ontstaan met meerdere tegelijk
uit gas en stof van nevels.
De massa van de sterren varieert van iets nietigs
niet groter dan de grootste planeten,
tot reuzensterren waarbij onze zon in het niet valt.
De sterren in de nevel onder de Gordel van Orion zijn baby's.
Ze zijn zo'n 5 miljoen jaar oud.
Ze bevinden zich nog in het gas en stof waaruit ze zijn ontstaan.
De sterren in de Plejaden zijn al peuters,
zo'n 100 miljoen jaar oud.
Ze zijn hun gas en stof kwijt
maar hun zwaartekracht verbindt ze nog.
Over nog eens een paar honderd miljoen jaar drijven ze uit elkaar.
Dan zien ze elkaar nooit meer.
De meeste sterren van de Grote Beer zijn pubers,
een half miljard jaar oud.
Ze zijn weggedreven van hun geboortecluster,
maar we zien hun verwantschap nog.
Uiteindelijk verspreiden ze zich over het melkwegstelsel.
Maar de meeste bekende sterrenbeelden
bestaan uit onverwante sterren.
Sommige zijn zwak en dichtbij,
andere fel en ver weg.
Onze eigen zon?
Zelfs vanaf maar een paar lichtjaar afstand
is hij haast niet te zien tussen de andere sterren.
Die daar.
Onze zon is van middelbare leeftijd
en ver weg van haar wieg.
Haar zusters, uit dezelfde sterrenwolk
hebben zich verspreid over het melkwegstelsel.
Veel hebben hun eigen planeten.
Sommige voeden wellicht de evolutie van leven en intelligentie.
Veel sterren die we 's nachts zien
draaien om één of meerdere sterren.
Met het blote oog
zien we de zwakkere sterren vaak niet.
In een wereld met drie zonnen is het zelden nacht
en zijn de dagen wellicht afwisselend rood en blauw.
Het is het lot van de sterren dat ze ineenstorten.
De duizenden sterren die je 's avonds ziet
bevinden zich allemaal tussen twee instortingen.
Een eerste instorting van een donkere gaswolk
die de ster vormt
en een laatste instorting van de heldere ster
op weg naar zijn noodlot.
Door zwaartekracht trekken sterren samen,
als er geen andere kracht is.
De zon is een grote bal van gloeiend gas.
Het superhete gas in de kern
van de zon duwt naar buiten.
De zwaartekracht van de zon
trekt juist naar binnen samen.
Door deze twee krachten is de zon in evenwicht
tussen zwaartekracht en nucleair vuur.
Dit evenwicht zal nog 4 miljard jaar bestaan.
Maar doordat de zon waterstof verbruikt, krimpt de kern langzaam.
Het oppervlak van de zon wordt dan langzaam groter.
Dat gaat uiterst langzaam,
gedurende miljoenen jaren.
Maar over een miljard jaar
is de zon tien procent feller dan nu.
Tien procent lijkt niet veel
maar die extra hitte heeft grote gevolgen voor de aarde.
Als de brandstof van de zon op is,
over 4 à 5 miljard jaar
koelen de gassen af en valt de druk weg.
Het binnenste kan de buitenste lagen dan niet meer dragen.
Dan gaat de eerste instorting verder.
Niets is eeuwig...
Zelfs de sterren sterven.
Helium, de as van tien miljard jaar waterstoffusie
heeft zich in de kern opgehoopt.
Zonder nucleair vuur stort de kern in
tot die zo heet is dat helium fuseert tot koolstof en zuurstof.
De kern van de zon is nu heter dan ooit.
De atmosfeer neemt snel in omvang toe.
Binnen een miljard jaar wordt de zon ruim honderd keer zo groot.
Een rode reus.
Hij omhult en verzwelgt
de planeten Mercurius
en Venus
en mogelijk ook de aarde.
Ik hoop dat tientallen miljoenen jaren voor die verre toekomst,
als er nog leven op aarde was,
het een nieuw thuis tussen de sterren heeft gevonden.
Als de helium verbruikt is,
wordt de zon zeer instabiel.
De buitenste lagen worden de ruimte ingeslingerd.
De superhete kern overspoelt alles om zich heen
met sterk ultraviolet licht.
De atomen voeren een wilde, fluorescerende dans op.
De zon zakt in als een soufflé
en wordt honderd keer kleiner dan de aarde.
Dan is de zon zo compact
dat de elektronen naar buiten duwen en de zon niet verder samentrekt.
Het enige van de zon dat overblijft, is de lichtkern in het midden.
Een witte dwerg die nog honderd miljard jaar zwakjes blijft schijnen.
Zullen toekomstige wezens die langs dat restant komen
enig idee hebben van het leven en de werelden die het ooit verwarmde?
De psychedelische lijkwade van gewone sterren is vluchtig.
Die bestaat maar enkele tienduizenden jaren.
Die valt uiteen in gas en stof
waaruit nieuwe sterren geboren worden.
Met dubbelsterren loopt het soms anders af.
Sirius, de helderste ster aan de sterrenhemel
heeft een zwakke dubbelster,
een witte dwerg.
Ooit was dat een zon-achtige ster
en als Sirius ooit een rode reus wordt
komt er materie op de witte dwerg terecht.
Door de intense zwaartekracht
wordt dat gas aangetrokken
en wordt het een draaiende schijf.
Als het gas van de grotere ster op de witte dwerg valt
ontstaan er kernexplosies.
Bij de grootste explosie komt
100.000 keer meer energie vrij dan van de zon.
Elke ontploffende ster heet een "nova",
Latijn voor "nieuw".
Een ster met een massa van 15 keer de zon
zoals Rigel, de blauwe superreus,
de rechtervoet van Orion
is een ander lot beschoren.
De instorting wordt niet gestopt door de druk van elektronen.
De ster blijft ineenvallen.
Tot de nuclei zo vol worden dat ze terugduwen.
Rigel wordt 100.000 keer zo klein.
Tot er geen ruimte tussen de nuclei meer over is
en hij niet verder kan krimpen.
Dan ontstaat er een nog krachtigere kernreactie, een supernova.
De meeste sterevolutie
duurt miljoenen of miljarden jaren.
De implosie die leidt tot een supernova- explosie duurt enkele seconden.
Wat rest zijn atoomkernen
ter grootte van een klein stadje,
een sneldraaiende neutronenster, ofwel een pulsar.
Bij een ster met 30 keer zoveel massa als de zon
een ster als Alnilam in de Gordel van Orion,
is het ineenstorten niet te stoppen.
Over een paar miljoen jaar
als de brandstof op is,
wordt Alnilam ook een supernova.
De imploderende kern zal zo omvangrijk zijn
dat zelfs nucleaire krachten het ineenstorten niet tegenhouden.
Er kan niets op tegen zulke zwaartekracht.
En zo'n ster staat een ongelooflijk lot te wachten.
De ster blijft imploderen,
voorbij een grens in de ruimte-tijd
genaamd de waarnemingshorizon.
Verder dan dat kunnen we niet kijken.
Als het die grens overgaat,
verdwijnt de ster geheel uit het zicht.
Dan bevindt die zich in een zwart gat.
Daar is de zwaartekracht zo sterk
dat niets, zelfs het licht niet eruit kan ontsnappen.
Eén bepaalde zeldzame ster wacht een dramatischer lot.
Er is zo'n ster in ons heelal.
Die ster is zo instabiel
dat hij geen nova of supernova wordt.
Hij wordt iets veel rampzaligers,
een hypernova.
En dat kunnen wij nog meemaken.
Op weinig plekken kun je de sterrenhemel beter bekijken
dan in de outback van Australië.
Geen gebouwen,
geen auto's of lantaarnpalen.
Er is hier niets, alleen licht van de sterren
en af en toe een kangoeroe.
Vanaf hier kun je de Melkweg goed zien.
Het centrum van ons sterrenstelsel,
hoog aan de hemel.
Een boog aan het gewelf,
als de ruggengraat van de nacht.
Ons sterrenstelsel is spiraalvormig.
In de Melkweg
zien we licht van miljarden sterren.
Onder deze prachtige donkere lucht,
zie je dat de Melkweg niet één strook is.
Maar dat er donkere stukken tussen zitten.
Deze worden veroorzaakt door kosmisch stof.
Het vele stof houdt het sterrenlicht tegen.
De meeste beschavingen keken naar de sterren.
Ze verbonden de punten
om herkenbare beelden te maken:
de sterrenbeelden.
De Aboriginals zagen een patroon in de duisternis van de Melkweg.
Ze zagen een emoe, een grote vogel die op dit continent voorkomt.
Niet in de sterren, maar daar waar geen sterren zijn.
Je kunt de sterrenhemel op veel manieren bekijken.
Miljoenen jaren keken we naar de sterren,
en er gebeurde veel in die tijd.
Ongeveer één keer per eeuw ontploft er een supernova.
Als we al die avonden sterren kijken
in één minuut laten zien
zou het er zo uitzien.
Als onze ogen een telescoop waren
en enorm veel licht zouden opvangen
en we niet alleen één soort licht konden zien
zou de Melkweg er zo uitzien.
Een stelsel met nabij infrarood licht
met stofslierten afkomstig van supernova's
tegen een achtergrond van talloze sterren.
7.500 Lichtjaar hiervandaan,
ergens anders in ons sterrenstelsel
is een plek die onvoorstelbaar veel opschudding veroorzaakt.
Dit is de Carina nevel.
Een sterrenfabriek.
Het licht doet er 50 jaar over deze nevel te doorkruisen.
De immense sterren die hier ontstaan
verschroeien omringend gas en stof.
Zo enorm sterk is hun ultraviolette straling.
Als zo'n grootse ster sterft
spat die in gruzelementen uiteen.
De materie wordt weggeblazen
beroerd door sterrenlicht en aangetrokken door zwaartekracht.
Van sterren tot stof...
...en van stof tot sterren.
In de kosmos gaat niets verloren.
Maar er is een grens aan hoe groot een ster kan worden.
In de 17e eeuw, toen Edmond Halley
het gesternte in kaart bracht
leek Eta Carinae gewoon een zwakke ster.
Maar in 1843 werd Eta Carinae plots de op één na felste ster.
Alleen Sirius was feller.
Sindsdien gaat de ster tekeer.
Die nevel in de vorm van een halter
is er het uitdijende overblijfsel van.
In het midden ligt één gestoorde ster.
Over instabiel gesproken,
Eta Carinae is minstens 100 keer zo zwaar als de zon.
Er komt vijf miljoen keer zo veel licht vanaf.
Veel groter dan dat kan een ster niet zijn.
Bovendien lijkt Eta Carinae geplaagd te worden
door een slechte tweelingzus,
een andere reuzenster, die er omheen draait op dezelfde afstand
als Saturnus om de zon.
Uit de kern van zo'n superster komt zo veel licht
dat de druk naar buiten groter kan worden dan de zwaartekracht.
Als de massa te groot is wint de stralingsdruk van de zwaartekracht
en spat de ster uiteen.
Het lot van Eta Carinae werd bij het ontstaan al bezegeld.
Als de ster echt ontploft,
en wie weet is dat al gebeurd,
want het licht dat we zien, kwam 7.500 jaar terug bij de ster vandaan
is een ramp van ongekende omvang.
Een hypernova.
Die explosie is zo krachtig dat een supernova
maar een voetzoeker lijkt.
Als er leven is in zonnestelsels daar vlakbij, zijn hun dagen geteld.
Bij een hypernova wordt er zoveel straling de ruimte ingeslingerd,
niet alleen licht, maar röntgen- en gammastraling,
dat planeten tientallen of honderden lichtjaren verder
hun dampkring verliezen en worden blootgesteld aan dodelijke straling.
Duizenden sterrenstelsels in de buurt zouden verwoest worden.
Je denkt nu vast: zijn wij veilig?
Wat gebeurt er met de aarde als Eta Carinae ontploft?
Wees gerust, de aarde overleeft het wel.
Onthoud, we zijn 7.500 lichtjaar
bij Eta Carinae vandaan.
De intensiteit van straling verdwijnt snel naarmate de afstand groter wordt.
Toch zal Eta Carinaes doodstrijd een spektakel zijn.
Op het zuidelijk halfrond
wordt het zo licht als bij een tweede maan.
De meest dramatische zwanenzang van een ster.
Onze voorouders aanbaden de zon.
En ze waren verre van dwaas.
Het is logisch om de zon en de sterren te vereren,
want wij zijn hun kinderen.
Het silicium in gesteente, de zuurstof in de lucht,
koolstof in ons DNA, ijzer in onze wolkenkrabbers,
zilver in onze sieraden,
alles is in sterren ontstaan miljarden jaren geleden.
Onze planeet, onze maatschappij en ook wijzelf
bestaan uit sterrenstof.
Maar hoe komt het dat de atomen dansen?
Hoe wordt de energie van een ster omgezet
in wat er in de wereld gebeurt?
Wat is energie?
We worden ermee overspoeld.
Als waterstofatomen in de zon samensmelten
onstaan er heliumatomen.
Daarbij komt energie vrij
die soms tien miljoen jaar in de zon zit
voor hij de oppervlakte bereikt.
Maar eenmaal daar kan hij zo van de zon naar de aarde vliegen.
Als licht.
Als het een blad raakt
wordt het in de plant opgeslagen als chemische energie.
Van zonneschijn naar maneschijn.
Ik voel hoe mijn hersens chemische energie van de wijn
omzetten in energie van mijn gedachten
en mijn stembanden aansturen
om akoestische energie voort te brengen.
Zulke omzettingen vinden overal voortdurend plaats.
Energie van onze ster
drijft de wind aan en de golven
en het leven om ons heen.
Wat boffen wij met een bron van schone energie.
die als manna uit de hemel op ons neerdaalt.
Op Annie Jump Cannon,
Henrietta Swan Leavitt
en Cecilia Payne.
Zij verlichtten het pad naar de moderne astrofysica.
En op alle zusters van de zon.
Je ontkomt niet aan verandering in de kosmos.
Over 10 à 20 miljoen jaar zal het even lijken
alsof Orion de zeven zusters eindelijk te pakken heeft.
Maar voor hij ze kan vastgrijpen
worden de grootste sterren van Orion een supernova.
Dan eindigt Orions achtervolging op de Plejaden.
En schuiven de zusters rustig in de wachtende armen van de Melkweg.
Op aarde verwonderen we ons over de terugkeer van onze enige zon.
Maar voor een planeet bij een ster in een verre bolhoop
wacht er een nog schitterendere dagenraad.
Daar komt de zon niet op,
maar een sterrenstelsel.
Een ochtend met 200 miljard zonnen.
De opkomst van de Melkweg.
Als een enorme spiraal met gaswolken,
planetenstelsels, superreuzen,
stabiele zonnen van middelbare leeftijd, rode reuzen, witte dwergen,
nevels, supernova's,
neutronensterren, pulsars, zwarte gaten,
en vast andere vreemde objecten die we nog niet ontdekt hebben.
Voor zo'n wereld, hoog boven de Melkweg
is het duidelijk, zoals het voor ons steeds duidelijker wordt
dat we gemaakt zijn door de atomen en de sterren.
Dat onze materie en gedaante
gevormd zijn door de grote oude kosmos
waar wij deel van uitmaken...
Sync and corrections by n17t01/Geminy www.addic7ed.com